Recanto Silente

Ménilmontant é unha obra excepcional, non fai concesións ao público, non dubida en amosar a crúa realidade dos seus personaxes. Kirsanoff demostra un dominio abraiante da narrativa, apoiándose nunha montaxe sublime e nunha cámara que escudriña na alma humana, non hai un plano de máis nin un de menos. É un exercicio de plena liberdade, sen artificios, sen moralismos, sen rótulos.

O que é Ménilmontant xa o descubrimos no segundo un de filme, comeza co asasinato dun matrimonio, momento tráxico que aniquila a infancia de súas fillas.

Tempo de rachar co pasado, mirar cara o futuro, deixar o campo e ir cara a cidade, o ritmo muda, atafego, planos de reloxos, traballos frenéticos, tráfico... Os símbolos trocan, un gato xa non é un elemento máis dos xogos da infancia, é un conxuntural compañeiro no ambiente marxinal no que habitan as dúas rapazas, simbiose onde unhas buscan parte da calor arrebatada pola vida e o outro, unha localización máis onde atopar algo que levar á boca para subsistir.

Pode que a casa se compoña dunha habitación e que non estea nun dos mellores barrios da cidade, pero, aínda se teñen a unha á outra.

A menor das irmás (interpretada pola fantástica Naida Sibirskaïa) supón a pureza dun amor inxenuo que se contrapón á luxuria do seu mozo. A noite esperada polo rapaz chega finalmente, calquera traza da nenez da moza dilúese nas augas do río Sena, noutrora un elemento dos xogos entre irmás, agora aínda que se sente tentada a descender á súa beira mentres rememora os felices anos da infancia, apenas dá baixado un banzo, decide dar volta, pola escaleira da vida non se pode descender, por moi felices que foran as estadías en andares inferiores, hai que seguir ascendendo irremisiblemente ata a morte.

Kirsanoff, que o fai todo (escribe, dirixe, monta, encárgase xunto a Crouan da fotografía, produce e mesmo edita), continúa pasmándonos con cada fotograma proxectado. O home cita á mesma hora a ambalasdúas irmás, como a unha xa a “catou” toma dirección á maior. Tralas irmáns, podemos ver un corazón atravesado por unha frecha a costas da maior, e os riscos feitos cun xiz na espera da menor. Aínda que a máis pequena, despois de que a deixaran plantada, pensa en volver para casa, nun último impulso diríxese á casa do rapaz; topando no limiar un bico entre el e súa irmá. A inxenuidade quedou atrás, a relación entre irmás, tamén.

Pero a historia aínda podía tornar máis tráxica, plano da saída dunha maternidade (calculamos que uns nove meses despois), a menor das irmás sae cun bebé en brazos. Desesperación, clarificador plano do lastrado da rúa, o único fogar que lles deparaba o futuro.

Volve a aparecer o río, que coma a corrente de xente parece fluír sen memoria, sen ter conta de ninguén, o neno chora, a nai mira para el, o xentío, o río, liberador fluír, temémonos o peor, o tráxico final dun acabado de chegar por unha nai que non o pode manter, deixamos á nai pensativa nunhas escaleiras. Cambio de secuencia, mantemos o nó na gorxa ata que no banco dun parque, vemos á nova nai co fillo no colo despois de ocupar o sitio do home nunha sobreimpresión. Chega un vello, que senta no outro extremo do banco, o bafo que foxe embaixo do seu bigote faise visible polo frío do día. Na cabeza da rapaza o anhelo das comodidades dun fogar, coa súa cheminea, a súa auga corrente, os seus cubertos para acometer un reparador xantar... A pericia de Kirsanoff preséntanos un anaco de pan e un chisco de embutido derriba dun periódico, coma o máis gorento dos pratos. A rapaza tenta achar abrigo para a súa man no interior da chaqueta, o magnetismo que irradia a comida fai que a mirada da moza se dirixa espasmodicamente cara ela. Agora as palabras sobran, queden coa secuencia:

Acabamos de presenciar unha secuencia que faría estremecerse ao máis ríxido dos corazóns, tan fantástica que sería unha aldraxe tratar de traducila a grafemas.

Aparece unha terceira muller, unha das dúas alternativas á indixencia, a delincuencia. Pequenos furtos que gañan en intensidade ata a xustiza apoética do final. Entrementres, vemos uns tacóns sobre unha lameira, só poden provir dunha muller que optou pola outra alternativa á mendicidade, a prostitución. Pero este non é un novo personaxe, na escura e fría noite, a mirada da primípara crávase na familiar faciana da “azafata”. A maior fita con culpa, con humillación; despois duns intres dubitativos, a irmá máis nova achégase e deixa ao rapaz en brazos da súa tía, amargura e tenrura nun estremecedor reencontro, se cadra non é unha gran reunión familiar en Nadal, á calor do fogar dunha gran casa, perante unha copiosa cea; pero se cadra esa reunión entre unha mendicante, un bebé e unha puta, resulta tanto ou máis gozosa.