9.6.07

Nosferatu (F.W. Murnau, 1921) (III)

Deixaramos a Hutter ás portas do castelo:


As portas ábrense por sorpresa pouco antes de chegar Hutter ó limiar, retrocede levemente, deixándonos este bonito cadro. A cámara está situada moi baixa (ou a entrada elevada) para mostrarnos un home insignificante ante tal construción, desvalido ante o que lle espera, pero que tras ese instante dubitativo afróntao con decisión.

Das tebras, emerxe unha figura, camiñando lenta pero implacable, cos brazos ó peito. Avanza ata ó medio do patio e mantén posición:


Non está centrado, pronto chegará Hutter para colocarse á súa sinistra e deixar todo no seu lugar. O mozo avanza curioso, as portas péchanse soas outra vez, busca pero non atopa, segue avanzando. Coa cámara tras Schreck, vemos chegar a Hutter, dende lonxe establece contacto visual con Herr Orlok, saca o chapeu a modo de saúdo, o nobre coa man esquerda e cun movemento rápido toca levemente o seu devolvéndollo, aínda que sen sacar o gorro.
Ponse a súa altura, mirándoo dende abaixo, outra vez situación de desvantaxe, inferioridade... Herr Graf non se xira cara el, non baixa a cabeza, só fai coincidir os ollos. Sostén, baixo as súas afiadas e entrecruzadas mans, un xogo de chaves, o Conde controla cada porta, cada acceso, cada saída.

Fíxome esperar tanto.
É case media noite.
O servizo dorme!
Pérdense na escuridade, entran ó castelo. Desta maneira finaliza o primeiro acto.


II. Akt

Orlok e Hutter á mesa, lendo o contrato o un e ceando o outro. Esta secuencia está explicada coa erudición que acostuma por bluegardenia, tamén en Recanto Silente. Pouco máis que engadir, Hutter está cortando unha rebanda de pan, subitamente ergue a mirada, primeiro plano de Orlok, fai o propio, os seus ollos ben abertos asoman por riba do contrato, a mirada fixa ó frente, ó infinito, non fai racord coa de Hutter porque é algo máis aló do contacto visual, unha forza hipnótica. O mozo acaba por cortarse nun dedo, isto unido ó son da hora dun esquelético reloxo fan que volva en si. No polgar asoma unha apetitosa gota de sangue, o rapaz sorrí ante a súa torpeza, colle o pano para limparse pero Orlok deteno levantando a man dereita. O nobre mostra o máis primario dos seus instintos, entra en éxtase ante tan gorento bocado. Colle a man de Hutter, este záfase, agora si que coinciden as miradas, aterrado, petrificado polo pánico coma quen está ante unha serpe disposta a atacar. Recúa, é Graf Orlok o que dirixe, o que acantoa ó rapaz.
Podemos estar un anaco máis xuntos?
Aínda falta moito para a alba... e eu durante o día
durmo profundamente, durmo o sono máis intenso
O vampiro baixa a testa e sobe a man esquerda, invita a Hutter a tomar asento, que sube de costas as escaleiras e senta, está a súa mercé, pero nada fai, nada pode facer, non hai resistencia. A escena remata así.

Que hora lle é? Acaban de darlle as 6


Durante a cea e anunciando o ataque de Orlok, o curioso reloxo esquelético da a hora, agulla grande e pequena forman un ángulo de 180º, son as 6. Pero cando ambos se toparon no patio exterior do castelo, Orlok di que é case media noite, as agullas debían estar formando un ángulo de 0º. Por que as 6? se foramos pola interpretación exotérica, podiamos falar da asociación do 6 co... pero creo que a cousa non vai por aí. A circunferencia do reloxo abarca doce horas, medio día, dúas voltas supoñen un día enteiro. A vida do vampiro vai dende que o sol se pon ata que volve a saír, tipicamente 12 horas. Así os reloxos do castelo estarían sincronizados coa vida vampírica. O reloxo empezaría a contar as seis da tarde (12 na hora do castelo), a media noite sería xusto na metade (esas 6), e as agullas volverían a formar un ángulo de cero graos ás 6 da mañá, coa saída do sol.

Espértase desorientado, non hai moito que amenceu (isto saberémolo algo máis tarde cando vexamos o reloxo e comprobemos que son algo máis das doce e media, hora do castelo), comproba a ferida no dedo da noite anterior e bota man ó pescozo. Válese dun espello de man que levaba na equipaxe para comprobar que ten:



Nosferatu ten poucos movementos de cámara (xa sinalaremos algún), moitos dos que califican a este filme de primitivo remítense a iso (en Der Letzte Mann quíxoa mover e...), cando é intencionado, para conseguir ese conxunto pictórico. Nesta escena a cámara permanece quieta pero, valéndose dun espello de man, temos o movemento necesario. Examina o pescozo, vemos dúas pequenas marcas, dous buratos, Que son? Con que se fixeron? Respondido axiña, o mozo baixa un pouco a cabeza, varía un chisco a inclinación do espello e amosa os dentes. Brillante secuencia, en dez segundos amósanos a ferida e explícanos como se produciu dunha maneira imaxinativa e moi efectiva.

É hora de volver ó plano que abre o acto:

Pero que encadre máis raro...

Un dos encadres que máis me chamaron a atención foi este que abre o segundo acto, no caderno no que veño anotando as cousas que me chaman a atención dos filmes ou que quero comentar marquei este cunha interrogación, que pretendía Murnau con isto?. Máis tarde topeille explicación. Folleando "los proverbios chinos de F.W. Murnau" vexo que aparece unha fotografía do mesmo instante, como xa tiña comentada esta secuencia (aínda que non estaba publicada), lin o que opinaba Berriatúa:

Lotte Eisner nos cuenta una anécdota sobre un estreno en 1926 y nos habla de algo que hizo en el primer descanso aclarando: en esa época las películas se proyectaban por rollos.
Y una película sueca de Mauritz Stiller (Vingarne, 1916. Primera versión de Michael, de Bang), incluye una escena con personajes asistiendo a una proyección de cine. Se enciende la luz y se produce un descanso entre actos o rollos.
Una película tenía normalmente 506 rollos-actos de unos veinte minutos y por lo tanto al menos 4 descansos que servían para cambiar el rollo en el único proyector de la sala y para que los músicos descansasen. Y dado que la película se interrumpía o cortaba en cada acto, éstos debían cerrarse dramáticamente dejando en suspenso alguna situación pero terminando las escenas dramáticas y decorados como en el teatro. En el fondo eran actos teatrales.
Y lo normal en el teatro era empezar un acto enseñando un nuevo decorado vacío (lo que en cine se hace con un plano general) y que los personajes entrasen en él para actuar, terminado el acto (en cine en otro plano general), con el vaciado del decorado por salida de los actores.
Y eso mismo se hacía en el cine y continuó haciéndose más disimuladamente durante muchos años (Todavía hoy adivinamos que una película termina al ver un gran plano general).
Lotte H. Eisner se asombra al leer en el guión de la película perdida de Murnau Der Januskopf cómo resuelve las escenas el guionista Janowitz. Dice Eisner: «En cada secuencia hace entrar a sus personajes como en el teatro, desarrolla la escena minuciosamente y luego los hace salir de nuevo. Mayer no habría admitido nunca esas entradas y salidas tan gratuitas.» Pero lo cierto es que este mecanismo, mucho más sutil, lo encontramos en toda la obra de Murnau, que suele empezar rollo por un plano general, aunque los personajes no entren en cuadro. Y terminar por vaciado de decorado o plano general estático. Este criterio es importante tenerlo en cuenta a la hora de reconstruir un film como Nosferatu para saber si puede faltar un plano en un inicio o final de rollo. Y este criterio explica un extraño plano general de Nosferatu con los personajes situados en el decorado en un cuadro muy amplio con mucho aire y suelo que produce el mismo efecto de una escena teatral en que acaba de levantarse el telón y los actores están situados estáticos en el decorado esperando empezar a actuar. Y eso es lo que pasa en realidad en este plano que inicia rollo y que nos muestra, por vez primera, un interior del castillo de Nosferatu.

O meu razoamento vai por outro lado, isto non quita que sexa acto novo, outro rolo, presentación dun novo escenario... pero non xustifica ó meu parecer este encadre que eu vexo da seguinte maneira:


Dúas zonas ben diferenciadas, a parte dereita do arco do fondo fai de divisor vertical, temos unha zona 1 a esquerda e unha zona 2 a dereita. A zona 1 presenta a secuencia, Hutter ceando namentres Orlok le o contrato. Pero o verdadeiramente interesante do encadre é a zona 2, que hai na zona 2? máis ben a pregunta sería: Que non hai na zona 2?

Ó nacer dun novo día, temos a resposta:


Como outras veces (bastantes) ó longo do filme unha secuencia queda xustificada tempo despois, esa sutura non inmediata axúdanos a intervir no filme coma un "espectador activo". Agora vemos claramente o que nos ensinaba Murnau co encadre que abría o acto, a ausencia da luz do sol que se proxecta no chan a través das fiestras na zona 2, posibilitando que na zona 1 estivese Graf Orlok. Agora, coa luz do astro rei entrando polas ventás, Hutter atópase só, Orlok durme durante o día. Aínda que xa fora algo que nos aventurara Orlok da súa "propia voz", na escena inmediatamente seguinte séguese reforzando esta idea, outra vez Murnau redundando para que incluso o espectador máis despistado non se nos perda:


Sobre isto xa nos alertaba Mentalo (e o seu alter ego, o Dr. Xabier) no seu blog, no centro da imaxe unha cadeira, valeira, remarca a ausencia de Orlok, e a luz na caluga de Hutter fai que non nos esquezamos de que é de día. Pero non só de iso nos alerta a escena, hai algo máis significativo que se lle escapou a Mentalo. Hai unha cadeira valeira, si, pero cal?. Se retrocedemos á escena que abre o segundo acto, vemos que Hutter estaba sentado na cadeira agora libre. Esta mañá está sentado na cadeira que "preside" a mesa, ese lugar privilexiado nunha mesa, onde se ve máis longa ca ancha, está reservado ó anfitrión. Durante o día Hutter é o señor do castelo. Idea reforzada a continuación, Hutter percorre o castelo, sae, entra, de aquí para aló... máis tarde e para consolidar aínda máis esta idea de amo de día, Herr Pumple utiliza o contraste, tan habitual na súa obra (aínda que normalmente o fai con secuencias simultáneas), presentándonos un Hutter sometido, preso, durante a noite; pero xa incidiremos sobre isto cando cheguemos aló.

Por outra banda bluegardenia:

El plano de arranque de la secuencia supone una primera aportación al clima, un plano general nos presenta a ambos sentados a la mesa, una mesa excentrada con claridad hacia la izquierda quedando gran cantidad de aire al lado contrario, o lo que es lo mismo: la presencia de un personaje dentro de un espacio, potencialmente hostil, que domina sobre el resto del plano provocando un impulso lateral y una inquietud que tardará escasos momentos en alcanzar el clímax que veremos.


Aí quedan tres visións dun mesmo plano que dende logo non se exclúen as unhas ás outras. Agradécense (coma sempre) os comentarios.

Este non é o remate (loxicamente) do acto, neste segundo aínda queda moito que contar, pero como agora non dispoño de tempo deixarémo-lo remate xa para xullo.

No comments:

Post a Comment

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...