18.4.09

Schloß Vogelöd (F.W. Murnau, 1921)



Un grupo de aristócratas reúnese no castelo dos Vogelschrey para pasar unhas xornadas de caza. Sen ser convidado, únese ao grupo o Conde Oetsch, sospeitoso de ter asasinado a seu irmán anos atrás. Alí tamén se dará cita a súa viúva, agora casada co Barón Safterstädt. O sol apenas fai aparición, quedando confinados no castelo pola chuvia a maior parte do tempo. Nun ambiente claustrofóbico reaparecen as pantasmas do pasado e a culpa e as sospeitas apodéranse das parades do castelo.


A elección da historia, e xa non só pola súa calidade, é equivocada; non é facilmente transportable ao silente, require de moitas explicacións, e por tanto de intertítulos. De todas maneiras un filme pode reducir moito os seus textos se hai detrás un concienciudo traballo de planificación, pero en Schloss Vogelöd, por un lado non pagaba a pena (a cousa non daba para máis) e os escasos, tempo de filmación e presuposto, facían imposible a dedicación que requiriría o filme para contar cun número reducido de carteis. Así e todo non está por riba da media de intertítulos das producións da época. Este filme de encargo de Pommer, rodado en escasas dúas semanas, que parece quedar moi lonxe das preferencias de Murnau; supón unha curiosa particularidade na súa carreira, foi un dos seus poucos traballos que convenceron tanto á crítica coma ao público, o que propiciou que Pommer contratara a Murnau en exclusiva para a Decla (que a finais de ese 1921 sería absorbida pola Ufa) mentres este se encontraba rodando Nosferatu.


Schloss Vogelöd non podía, por máis, que ser un filme menor na súa carreira, pero o certo é que se evitamos comparalo coas obras mestras que viñeron despois, é un filme destacable en varios aspectos. Detrás desas restricións presupostarias había un equipo de traballo realmente brillante, a Murnau uníronselle Carl Mayer, que sería o encargado de sacarlle algo de partido á novela de Stratz (tería a axuda de Viertel no seu empeño), Hermann Warm (coa colaboración de Herlth nos bocetos) para os decorados (sendo un adianto do gran traballo de Phantom) e Fritz Arno Wagner (que participaría no seguinte traballo de Murnau, Nosferatu) e Laszlo Schaffer para a fotografía. Tamén se contou co asesoramento do Conde Montgelas para reproducir o ambiente aristocrático.


A acción transcorre no Castelo Vogeloed, representado por unha gran maqueta que segundo Warm “ocupaba un estudo enteiro”, utilízase un plano da maqueta como transición, diferentes momentos do día e condicións climatolóxicas, pero supón un dos grandes erros do filme porque a maqueta non está nada lograda.



Schloss Vogelöd non consegue unha identidade propiamente fílmica, ten moito que ver que a historia demande espazos teatrais, a meirande parte da obra transcorre no interior da mansión. A iso hai que sumarlle a actuación de Olga Tschehowa -neste, o seu debut cinematográfico-, incapaz de desprenderse dos tics teatrais, non só lle sucede a ela, pero si especialmente a ela.


A falta de outros recursos, os primeiros planos no filme supoñen unha porta á alma dos personaxes, preséntanse como contacto directo co espectador, transportando confidencias, pensamentos, medos...


Coma nos filmes seguintes do director, o principal esforzo da película é crear unha atmosfera que somerxa ao espectador na historia. Schloss Vogeloed precisa xerar unha sensación claustrofóbica, para iso válese en primeiro termo dun recurso climatolóxico, o chover constante confina espacialmente aos personaxes e tamén psicoloxicamente, xa non hai soporte para o propósito que os levou alí, a caza non tardará en deixar de ter sitio sequera nos seus pensamentos, mergullándoos irremisiblemente no desagradable universo de culpa, sospeitas e temores, que gravita arredor da morte do Conde Peter Paul Oetsch.


Para potenciar a sensación de confinamento, o drama, a sospeita... Murnau aproveitase do contraste (recurso que tamén utilizará en Sunrise). O espectador agradece certas vías de escape nun drama, momentos que reduzan a tensión, Schloss Vogeloed ten un personaxe deseñado para cumprir tal función, o que se nos presenta (nun arranque tamén moi teatral) coma o cabaleiro medorento (personaxe interpretado por Julius Falkenstein), o seu temor esconde certas doses de comedia. Precisamente o segundo acto empeza na habitación do home medorento, amence un día soleado, por fin poderán saír de caza, prodúcese aquí o paréntese que potenciará as secuencias dramáticas que están por vir. Hai certa transición, vemos os xogos ao aire libre de mulleres e cativos, primeiro aínda non libres por completo, confinados entre robustas árbores (o sobreencadre é algo común no filme) e despois a excarceración pasa a ser tamén espacial, correndo pola fraga, simbólico acto de liberdade e despreocupación. Pero o momento dura moi pouco, cando as mulleres paran exhaustas, Centa von Vogelschrey (a muller do dono do castelo, interpretada por Lulu Kyser-Korf que había de ser tamén a súa dona na vida real), pregúntalle por que o seu marido está sempre tan calado, entón péchase o paréntese, a chuvia volve e con ela as sospeitas e a culpa.


Neste lapso tamén vemos ao noso comediante como le o parte meteorolóxico na prensa “Hoxe, sol. Sen risco de chuvia” e bica o periódico ante as boas novas, e como é o derradeiro en prepararse e en saír para a lúdica actividade de matar animaliños por afección. Con tan mala sorte que apenas sae polo portal, as inclemencias meteorolóxicas fórzano a regresar.


Para os protagonistas xa non haberá descanso, os nenos xogan agora soamente coa señora de von Vogelschrey.



Pero o espectador aínda terá un último descanso en forma de soños, un pesadelo e outro reparador e xusticeiro. Repasémolos:




O primeiro é o do medorento, a monstruosa man simboliza o medo informe que se agocha nas paredes do castelo (que non será revelado ata o final), arrastrando con el aos habitantes. A constatación de que fora un soño e o protagonista da mesma, supoñen unha nova ruptura no drama, ruptura que vén dun chisco antes cando o propio cabaleiro medorento tapia a porta cuns mobles ante a misteriosa desaparición do Padre Faramund. Este paréntese acrecéntase con outro soño:



O pequeno pinche, larpeiro presentado nunha secuencia anterior que dá sentido a este soño (onde o cociñeiro o amoesta cunha sonora galleta silente por atacarlle á nata coa que estaba a elaborar uns doces), víngase coa aprobación do Padre Faramund, representante da xustiza divina. Cos soños remata o terceiro acto e morre calquera opción de escape do drama para o espectador, o cabaleiro medorento abandonará o castelo coa mañá.


O Padre Faramund parece oficiar de confesor, pero en realidade fai as veces de xuíz, as confesións da Baronesa Safferstädt prodúcense na habitación derriba das escaleiras, coma se dun estrado se tratara. Nun deses testemuños, lembrando os tempos felices co seu defunto esposo, chega este marabilloso flashback:



O flashback iníciase cun primeiro plano da Baronesa (a natureza sempre presente na rememoración de tempos felices), a continuación un reencadre amósanola dende máis lonxe, a contraluz, despersonalizando a esa muller que ante a chegada de seu home abandona a habitación, pero nós ficamos dentro, contemplando a escena a través da fiestra, un sobreencadre que mostra unha realidade allea, a distancia e os acontecementos fan que a propia Baronesa vexa o seu pasado coma se fora o de outra persoa.


Deixaremos esta análise con outro par de tomas interesantes, referentes á distancia entre a Baronesa e os seus dous maridos. Co primeiro o afastamento xorde cun súbito interese deste pola vida espiritual, renunciando a todo o mundano (incluíndo as relacións carnais coa súa muller), este plano é esclarecedor:



E estoutro, co segundo:



Distribución simétrica do espazo, cada un dos cónxuxes nun recuncho, as circunstancias uníronos, comparten espazo e vida, pero aínda así existe unha gran distancia entre ambos.


Por certo, non comentei nada das tinturas porque non as entendo, a súa utilización parece bastante arbitraria, en teoría si se conservaron, porén sorprende que Murnau anotara no seu guión que os soños irían en branco e negro, pero como xa vimos, nun utilízase o verde e noutro o azul.


No comments:

Post a Comment

LinkWithin

Related Posts Plugin for WordPress, Blogger...